Tíu hugtök sem mættu heyrast sjaldnar

Ýmis orð og orðatiltæki hafa orðið vinsæl eftir bankahrun og sum hafa verið ofnotuð herfilega. Önnur eru einfaldlega svo óviðeigandi að þau ættu að heyrast sem sjaldnast. Ýkt og ofsafengin umræða virðist vera í tísku, sérstaklega á netinu, en æsingurinn verður þreytandi til lengdar. Eftirfarandi er listi yfir tíu orð eða orðatiltæki, sem ég vil heyra sem minnst af á árinu 2011.

1. Landráð og föðurlandssvik
Nei, það eru ekki landráð þó að einhver vilji ganga í ESB, og það eru heldur ekki landráð að vera á móti ESB. Ennfremur er sá ekki landráðamaður sem vill henda krónunni, ekki frekar en hinn sem vill halda henni. Það eru ekki föðurlandssvik að vilja semja um Icesave. Við erum ekki að upplifa "mestu föðurlandssvik sögunnar". Upphrópanir um landráð og föðurlandssvik eru fyrir löngu orðnar merkingarlausar í íslenskri umræðu.

2. Helför og helfararstefna
Núverandi ríkisstjórn er ekki "helfararstjórn". Það er ekki verið að taka fólk af lífi í bílförmum. Stóriðjustefnan, hvað sem fólki annars finnst um hana, er ekki "helfararstefna". Það er heldur ekki helfararstefna að vilja ganga í ESB. Gerum ekki lítið úr hinni raunverulegu helför, sem var fjöldamorð á milljónum manna, með því að nota orðið yfir allt sem okkur mislíkar.

3. Að gera upp á bak
Af einhverjum ástæðum er orðatiltækið "að gera upp á bak" eða "að skíta upp á bak" einstaklega vinsælt í pólitískri umræðu, en jafnframt fremur ógeðfellt. Kannski segir það mest um þann sem notar það og gefur til kynna að hann eða hún sé ennþá á þarmastiginu (anal retentive).

4. Að láta taka sig í þurrt
Að láta taka sig í þurrt er annað orðatiltæki frá þeim sem eru á þarmastiginu, eða haldnir svokallaðri þarmastigsduld. Aðrar útgáfur af sömu hugsun eru m.a. að beygja sig fram og bíta í koddann, beygja sig eftir sápunni, og svo framvegis. Af einhverjum ástæðum er þetta orðatiltæki vinsælt hjá bifreiðaeigendum, sem eru óánægðir með bensínverð. Hvort að það segir eitthvað um þroska bílaáhugamanna er svo annað mál.

5. Sami rassinn undir þeim öllum
Hér er áherslan áfram á sama líkamshluta og áður, en þetta er í raun lúmskur, pólitískur áróður. Það er allt í lagi að kjósa aftur flokkana sem komu okkur í hrunið, af því að það er hvort sem er "sami rassinn undir þeim öllum." Þetta er orðræða þess sem afsakar misgjörðir sínar með því að aðrir séu jafnslæmir.

6. Nauðgun á öllu og öllum
Auðvitað viljum við að nauðganir verði sem fæstar, en einnig er allt of mikið um það fólk noti hugtakið nauðgun um allt mögulegt. Nauðgun þings og þjóðar; að nauðga þjóðinni enn einu sinni, nauðgun á réttlætiskennd heillar þjóðar eru bara örfáar af þeim fjölmörgu fyrirsögnum sem fjalla ekki um nauðganir, heldur um eitthvað allt annað. Vanvirðum ekki þolendur kynferðislegs ofbeldis með ofnotkun á þessu orði.

7. Spúla út
Spúla út, henda öllu gamla dótinu og byrja upp á nýtt. Þetta hefur heyrt mikið frá hruni og þá sérstaklega þegar talað er um Alþingi og aðrar valdastofnanir. "Það þarf að spúla út þessu hyski" og "auðvitað á að spúla út úr alþingishúsinu" heyrist oft. Þarna virðast menn alveg horfa fram hjá því að 27 nýir þingmenn af 63 voru kjörnir árið 2009, þar á meðal Ásbjörn Óttarson, Tryggvi Þór Herbertsson, Vigdís Hauksdóttir, Þór Saari, Birgitta Jónsdóttir og Þráinn Bertelsson. Alls hafði meirihluti þingmanna, eða 42, tveggja ára reynslu á þingi eða minna árið 2009. Finnst fólki það hafa breytt einhverju til hins betra?

8. Spilling alls staðar
Vissulega er til spilling í íslensku stjórnsýslunni. Menn eru ráðnir án auglýsinga, synir og dætur feðra sinna fá góða vinnu og flokksmenn klífa metorðastigann. En það er ekki allt spilling. Ísland er ekki gjörspillt og við erum ekki spilltasta land í heimi. Við vorum ekki eins óspillt og við héldum, en við erum heldur ekki þróunarríki þar sem ekkert hreyfist nema embættismönnum séu greiddar mútur. Íslendingar eru svo öfgafullir að þeir vilja eiga met í öllu, en við eigum samt ekki met í spillingu.

9. Hjól atvinnulífsins
Ef ég ætti krónu fyrir hvert skipti sem einhver hefur sagt að nú þyrfti að "koma hjólum atvinnulífsins af stað", þá væri ég auðug kona. Fyrir utan það hvað þetta er innilega þreytandi klisja, þá er þetta hugtak einfaldlega alrangt. Hjól atvinnulífsins hafa ekkert stöðvast. Atvinnuleysi í desember 2010 var 8%, sem þýðir að 92% af fólki á vinnumarkaði hafði atvinnu. Hér er fjöldinn allur af fyrirtækjum starfandi og atvinnulífið er ekkert stopp, eins og þetta orðatiltæki gefur í skyn.

10. Kreppa
Þjóðin hló þegar Ingibjörg Sólrún sagði á sínum tíma að hér ríkti ekki kreppa. Það var samt alveg rétt hjá henni. Kreppan kom seinna. Kreppa er hugtak sem hagfræðingar nota til þess að lýsa alvarlegum samdrætti í efnahagslífinu. Algeng viðmiðun er að ef þjóðarframleiðsla dregst saman tvo ársfjórðunga í röð, býr þjóðin við kreppu. Nú er það svo að það var jákvæður vöxtur í atvinnulífinu á síðasta ári, sem þýðir að hinni hagfræðilegu kreppu er lokið, þó að fólk eigi erfitt með að trúa því. Hins vegar virðist kreppa hugarfarsins enn ráða ríkjum og mun eflaust gera það eitthvað fram á þetta ár, ef ekki fram á hið næsta líka.

Annáll ársins 2010

Að mörgu leyti var árið 2010 gott ár hjá mér og mínum, þó að það væri líka erfitt á köflum. Þjóðin fékk enn eitt viðburðaríkt ár, með öllu sem því fylgdi. Forsetinn byrjaði árið á því að synja Icesave-lögum um staðfestingu og síðan voru þau felld í þjóðaratkvæðagreiðslu, en stjórnin féll samt ekki.

Sveitarstjórnarkosningar fóru fram um allt land og hér í Kópavogi rættist langþráður draumur þegar meirihluti Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks féll, en í staðinn kom stjórn fjögurra flokka þar sem Samfylkingin var stærsti flokkurinn. Annars var þetta ár nýrra framboða í pólitíkinni. Nýstofnaður Besti flokkur fékk sex borgarfulltrúa og borgarstjórastólinn í borginni, L-listi óháðra fékk hreinan meirihluta á Akureyri og í Kópavogi fengu tvö ný framboð sinn manninn hvort.

Engar urðu utanlandsferðirnar hjá mér á þessu ári, en ég flutti aftur í litlu íbúðina með garðinum og það var á við hina bestu sumarleyfisferð að koma hingað aftur. Ég var svo heppin að fá sumarvinnu við þýðingar hjá Háskóla Íslands eftir mikla leit og í haust fékk ég síðan skemmtilega vinnu á lögfræðiskrifstofu þar sem þýðingar og samskipti við erlenda viðskiptavini eru efst á baugi. Einnig skellti ég mér í nám (já, enn ein námsbrautin!) og mun vonandi útskrifast úr námi í kennslufræðum með kennsluréttindi næsta vor.

Systursonur minn, sem eitt sinn var fótboltadrengur, hóf nám í menntaskólanum á Laugavatni í haust og er orðinn hávaxinn menntaskólanemi sem bráðum fær bílpróf. Sálfræðineminn fyrrverandi, sem nú er nemi í næringarfræði, eignaðist sitt annað barn í byrjun desember. Það var lítill drengur sem kallaður er Snúður, en hann var aðalstjarnan í fjölskylduboðinu á annan í jólum. Yngsta systirin í hópnum er svo orðin tólf ára skutla með áhuga á snyrtivörum, sem er merkilegt þar sem mér finnst vera örstutt síðan hún sat í rauðum galla í barnavagni á Flateyri. En svona er lífið, þó að ég sé alltaf 29 ára (alla vega í anda).

Gleðilegt ár og megi vonir, draumar og væntingar rætast á árinu 2011!