Áramót

Þá er árið 2012 að verða liðið og eftir tæpa sjö tíma tekur árið 2013 við. Undanfarið ár hefur verið að mörgu leyti gott og vonandi liggur leiðin áfram upp á við á næsta ári. Það sem ber kannski hæst á árinu er að systir mín flutti til Reykjavíkur með fjölskylduna eftir margra ára búsetu á landsbyggðinni. Sæta frænkan fermdist í vor og besti frændinn varð átján ára og þar með löglega fullorðinn.

Ég hélt áfram að vinna á lögmannsstofunni og bætti við mig aukavinnu í athvarfi fyrir heimilislausar konur um mitt ár. Ég hélt líka áfram að skrifa pistla fyrir vefritið Spegill.is. Heilsufarið var með besta móti á árinu, en þó tókst mér að detta í stiga í október og slasa mig á fæti. Fóturinn er ekki alveg orðinn samur og fyrr, en er á góðum batavegi.

Um síðustu áramót strengdi ég þrjú áramótaheit. Það fyrsta var að hætta að drekka kók og það gerði ég í júní. Hef ekki látið einn dropa af kóladrykk inn fyrir mínar varir síðan og ætla ekki að gera það. Næsta áramótaheit var að léttast um tíu kíló. Það tókst næstum því, en meiðslin í október settu smá strik í reikninginn.

Þriðja áramótaheitið var að taka þátt í ljóða- og smásagnasamkeppnum eftir bestu getu. Ég hef oft velt því fyrir mér að taka þátt í slíku, en yfirleitt látið það framhjá mér fara. Ég tók þátt í ástarljóðasamkeppni Sölku og Eymundsson febrúar, og lenti í 4-10 sæti. Ég tók líka þátt í smásagnasamkeppni, en vann ekki til verðlauna. Þá skellti ég mér á mjög skemmtilegt námskeið í smásagnagerð og það er aldrei að vita nema að eitthvað komi út úr því seinna.

Ég er ekki búin að ákveða nein áramótaheit fyrir næsta ár. Ég byrjaði á ýmsu á árinu sem vonandi ber ávöxt næsta ári. Til dæmis er ég loksins búin að ákveða efni fyrir meistararitgerð mína í bossanáminu. Að öðru leyti hef ég hugsað mér að halda áfram að njóta lífsins með fjölskyldu og vinum.

Megið þið öll eiga skemmtileg áramót og farsælt nýtt ár.

Listinn 2012

Já, þessi tími ársins er kominn aftur og það heldur betur, því að á morgun er aðfangadagur. Ég býst svo sem ekkert frekar við því að fá nokkuð í jólagjöf sem stendur á listanum. Afmælið mitt fór hljóðlega framhjá þetta árið, en þó fékk ég tvær frábærar afmælisgjafir. Sú fyrri var ferð á óperuna með fjölskyldunni og það var ómetanleg gjöf. Hin er leyndarmál enn um sinn.

Margt af því sem ég óskaði mér í fyrra rættist. Þar bar hæst að Jón Bjarnason hætti sem ráðherra. Ég fékk líka tvö eintök af Mugison disknum og skipti öðrum í ný heyrnartól fyrir ipodinn minn. Við fengum ekki nýjan forseta, en ég gerði alla vega mitt besta til þess að þjóðin gæti í það minnsta kosið. Það að þjóðin hafnaði góðum frambjóðanda er hennar vandamál en ekki mitt.

Ég fékk líka peysu með lopapeysumynstri frá systur um jólin í fyrra og sett frá Bodyshop. Goggi eignaðist vin fyrr á þessu ári og þeir eru því orðnir tveir. Svo keypti ég mér sjálf nýja úlpu nú í haust. Ný mynt, Ísland í ESB og friður á jörð verða greinilega að bíða betri tíma.

En hér kemur óskalistinn fyrir 2012, þó að seint sé.

Fyrst eru það draumórarnir:

1. Nýja borðplötu á eldhúsinnréttinguna. Ég er hætt að óska eftir nýrri innréttingu.
2. Flísar á forstofu og eldhús, auðvitað í stíl við nýju borðplötuna.
3. Borðstofuborð úr eik og leðurstólar. Þeirra tími mun koma.
3. Nýja girðingu í kringum sérveröndina. Þarf ekki pall.
4. Ryksugu- og skúrningavélmenni. Ég gefst ekki upp.
5. Litla myndavél, þar sem mín litla týndist.
7. Sjálfstæðisflokkinn utan stjórnar áfram.
8. Framsóknarflokkinn utan stjórnar.
9. Atkvæðagreiðslu um ESB samning.
10. Frið á jörð.


Þá er það sæmilega raunhæfi listinn:

11. Geisladisk, t.d. með Ásgeir Trausta.
12. Body Shop er ennþá vinur minn.
13. Eldhúshandklæði, skærblátt.
14. Leður eða rúskinnshanska.
15. Langar enn í krummherðatré.
16. Bókina hennar Auðar Övu.
17. Bókina eftir Auði Jóns.
18. Hálsmen, má vera heimagert.
19. Eyrnalokka eða eitthvað skart.
20. Góðan trefil eða sjal.

Kaupmaðurinn á horninu

Það er komin ný matvöruverslun í hverfið mitt. Ég bý í stuttri göngufjarlægð frá Engihjalla og þar verður verslunin Iceland opnuð í dag, í húsnæði sem áður hýsti 10-11 og videoleigu. Húsnæði videosjoppunnar hafði reyndar staðið autt í nokkurn tíma, þar sem áhorf á netinu og sjónvarpsleigur á borð við Skjá bíó hafa hægt og bítandi verið að fækka gömlu videoleigunum. Á tímabili var rekin pólsk verslun í hluta af fyrra húsnæði sjoppunnar, en hún lifði ekki lengi.

Þegar 10-11 lokaði um daginn leist mér ekki á blikuna, enda er þægilegt að hafa verslun í göngufjarlægð þegar eitthvað vantar á heimilið. Ég bý reyndar svo vel hér í austurhluta Kópavogs að margar verslanir eru innan seilingar. Í næsta nágrenni eru búðir eins og Kostur, 11-11 og Bónus, auk þess sem tiltölulega stuttur akstur er í Krónuna, Nóatún og Hagkaup í Smáralind. Ég geri flest matarinnkaup mín í Bónus, af því að það er ódýrasta verslunin, en skipti líka við aðrar matvöruverslanir eftir þörfum og áhuga.

En það jafnast samt ekkert á við þann lúxus að geta labbað út í búð á fimm mínútum og keypt eitthvað smálegt. Þess vegna vona ég að Iceland verslunin muni lifa vel og lengi í Engihjallanum. Sumir hafa látið í sér heyra vegna þessarar opnunar og sagt að þeir vilji ekki skipta við hrunvalda eða útrásarvíkinga. Ástæðan er sú að Iceland verslunin verður undir stjórn Jóhannesar Jónssonar, stofnanda Bónuss. Einhver orðrómur er líka um það að sonur Jóhannesar, Jón Ásgeir, hafi komið að samningunum við Iceland keðjuna. Að sumu leyti skil ég þá sem ætla að sniðganga búðina, en á hinn bóginn er erfitt að finna hvítþveginn engil í matvörubransanum á Íslandi.

Matvöruverslanirnar Krónan, Kjarval og Nóatún eru í eigu Norvik, en sama félag á m.a. verslanirnar Byko og Elko. Stjórnandi Norvik, Jón Helgi Guðmundsson, flutti lögheimili sitt til Lettlands á árinu 2010 og hefur hann verið umsvifamikill í útrás þar í landi. Verslunin Byko hefur síðan gerst brotleg við samkeppnislög og verið sökuð um verðsamráð.

Þá má ekki gleyma því að Jón Helgi lögsótti framkvæmdastjóra Múrbúðarinnar þegar sá síðarnefndi gagnrýndi skuldir fyrirtækja Jóns Helga og krafðist Jón milljónabóta vegna þess. Hinn sami Jón átti stóran hlut í Kaupþingi þegar bankinn féll og frægt er orðið þegar hann lét árið 2007 taka tímaritið Ísafold úr sölu í verslunum sínum, að því að virðist vegna þess að í blaðinu var fjallað á neikvæðan hátt um Ásgeir Davíðsson, eiganda nektarstaðarins Goldfinger. Sá atburður hefur orðið til þess að sumir sniðganga allar verslanir Norvik.

Annar Jón á matvörumarkaði er Jón Gerald, stjórnandi Kosts. Hann er mikið sjálfur í verslun sinni með bros á vör og heilsar viðskiptavinum. Það er gaman að koma í Kost og skoða þar bandaríska vöru, sem fæst ekki annars staðar í íslenskum búðum. En Kostur er frekar dýr og ég yrði gjaldþrota ef ég ætti að gera öll mín innkaup þar. Svo er varla hægt að horfa framhjá því að Jón Gerald var sjálfur sakfelldur í Baugsmálinu fræga fyrir aðstoð við rangfærslu í bókhaldi.

Verslunin Víðir er nýleg á matvörumarkaði, en eigandi hennar er samt enginn nýgræðingur. Eiríkur Sigurðsson stofnaði 10-11 eftir að hann hafði ásamt bróður sínum sett, jú einmitt, verslunina Víði í þrot eftir að þeir tóku við rekstri hennar frá föður sínum. Eiríkur seldi svo 10-11 til Baugsveldisins fyrir milljarða og varð skattakóngur Íslands fyrir vikið og einn ríkasti maður landsins um skeið.

Ég gæti verið algjör prinsippmanneskja og gert öll mín innkaup í Fjarðarkaupum, sem mér skilst að hafi verið í eigu sömu fjölskyldunnar í nærri 40 ár og aldrei farið á hausinn. En það er ansi langt að fara og óumhverfisvænt að versla svo langt frá heimilinu, auk þess sem ég hef einfaldlega ekki efni á því. Mig vantar líka nokkur hundruð þúsund í laun á mánuði og nokkrar milljónir í banka til þess að geta búið í Vesturbænum og verslað í Melabúðinni, eins og fína og fræga fólkið gerir. Þannig að ég mun án efa kíkja inn í Iceland þegar verslunin opnar og ef vörurnar eru á skaplegu verði mun ég líklega kaupa eitthvað þar líka. Stundum verða buddan og umhverfið einfaldlega að ráða.

Ljúgðu að mér

„Ekki segja neitt sem þú meinar. Ekki segja sannleikann, lygin er sætari en hann,“ söng hljómsveitin Unun hér um árið. Textinn fjallar reyndar um konu í ofbeldissambandi. En stundum finnst mér þessar línur lýsa sálarástandi íslensku þjóðarinnar betur en flest annað. Það á ekki síst við núna fyrir forsetakosningarnar.

Leikritið hófst þann 1. janúar sl., þar sem sitjandi forseti sagði í áramótaávarpi sínu að hann hefði komist að þeirri niðurstöðu að „aðstæður þjóðarinnar“ væru „þess eðlis“ að hann gæti „fremur orðið að liði“ ef val á verkefnum væri eingöngu háð hans eigin vilja, „óbundið af þeim skorðum sem embætti forsetans setur jafnan orðum og athöfnum.“

Vinir og aðdáendur Ólafs Ragnars hófu þá þegar undirskriftasöfnun til þess að biðja hann um að hætta við að hætta. Því ferli lauk þann 4. mars sl. þar sem hann sendi frá sér aðra yfirlýsingu og sagðist hafa „ákveðið að verða við þessum óskum og gefa kost á því að gegna áfram embætti forseta Íslands sé það vilji kjósenda í landinu.“

En yfirlýsingin var ekki þar með búin. Hann bætti einnig við, að eigin frumkvæði: „Það er þó einlæg ósk mín að þjóðin muni sýna því skilning þegar stöðugleiki hefur skapast í stjórnskipan landsins og stjórnarfari og staða okkar í samfélagi þjóðanna hefur skýrst ákveði ég að hverfa til annarra verkefna áður en kjörtímabilið er á enda og forsetakjör fari þá fram fyrr en ella.“

Þarna sagði sitjandi forseti, mjög skýrt, að hann héldi þeim möguleika opnum að hætta áður en fimmta kjörtímabilinu lýkur. Mögulega átti þetta að sannfæra fólk um að í lagi væri að kjósa hann einu sinni enn, þar sem hann ætlaði jafnvel að vera aðeins í skamman tíma í viðbót. Til dæmis þar til að ný stjórnarskrá væri tilbúin eða endanleg afstaða hefði verið tekin til inngöngu í ESB.

Allir fjölmiðlar skildu seinni yfirlýsingu Ólafs Ragnars á sama hátt. Í kvöldfréttum Stöðvar 2 sama dag og yfirlýsingin var birt, sagði: „Ólafur Ragnar Grímsson ætlar að gefa kost á sér áfram í embætti forseta Íslands. Ólafur tilkynnti þetta í dag en hann útilokar ekki að láta af embætti á miðju kjörtímabili þegar stöðugleiki hefur skapast í stjórnskipan og stjórnarfari landsins.“ Í frétt Ríkisútvarpsins sagði: „Nái hann kjöri hættir hann hins vegar hugsanlega áður en næsta kjörtímabil rennur út.“

Þegar ljóst var að leikritið hefði ekki gengið upp og að mörgum leist ekkert á þetta mögulega framboð til skemmri tíma en fjögurra ára, ákvað sitjandi forseti skyndilega að kannast ekkert við eigin orð. Þá urðu allt í einu allar fréttir um að forsetinn ætlaði kannski ekki að sitja fullt kjörtímabil að „áróðursfréttum“ maka eins meðframbjóðanda hans. „Það hefur alltaf verið skýrt að ég býð mig fram til fjögurra ára,“ sagði Ólafur Ragnar aðspurður á Beinni línu DV í maí.

Það sem er merkilegast við þetta er ekki að ráðamaður skuli leyfa sér að ljúga að þjóð sinni eða reyna að blekkja hana. Það sem er merkilegast er hversu stór hluti þjóðarinnar lætur sér það vel líka. Kannski er það efni í sálfræði- eða mannfræðirannsókn.

Minni stuðningur við skuldsetta einstaklinga

Hvernig munu nýju húsnæðisbæturnar koma út fyrir skuldsettan einstakling, sem fór illa út úr hruninu? Tökum dæmi. Einstaklingur keypti blokkaríbúð á árinu 2005 á 15 milljónir og tók 12 milljón króna húsnæðislán fyrir 80% af kaupverðinu, en lagði sjálfur fram þrjár milljónir.

Þrátt fyrir reglulegar afborganir hækkaði lánið verulega eftir hrun og í fyrra var það farið að nálgast 18 milljónir. Fasteignamatið á íbúðinni hefur hins vegar lækkað nokkuð og var rúmar 14 milljónir í fyrra. Íbúðareigandinn var því svo „heppinn“ að eiga rétt á 110% leiðinni. Lánið var lækkað og er nú rúmar 16 milljónir, en íbúðin er enn yfirveðsett. Milljónirnar þrjár eru löngu tapaðar.

Þessi einstaklingar lækkaði í launum eftir hrun og er nú með tekjur sem eru lægri en meðaltekjur í landinu. Í fyrra var hann með 250 þúsund krónur í laun á mánuði fyrir skatt, eða þrjár milljónir yfir árið. Í ár hefur hagur hans aðeins vænkast og tekjurnar eru 260 þúsund á mánuði. Regluleg laun á almennum vinnumarkaði voru 365 þúsund að meðaltali á árinu 2011, þannig að þetta er einstaklingur með fremur lág laun. Nokkur hópur launamanna er þó í svipaðri stöðu, þar sem um fjórðungur launafólks var með reglulegar tekjur á bilinu 200-250 þúsund krónur á mánuði í fyrra.

Vegna mikilla húsnæðisskulda og lágra launa fær þessi einstaklingur fullar vaxtabætur í ár, eða 400 þúsund krónur. Hann fær auk þess tæplega 100 þúsund krónur í sérstaka vaxtaniðurgreiðslu. Alls eru vaxtabætur og vaxtaniðurgreiðslur til hans tæplega 500 þúsund í ár, eða rúmlega 40 þúsund krónur á mánuði.

Í hinu nýja kerfi sem velferðarráðherra mælir með, eiga hámarksbætur einstaklings hins vegar að vera 22 þúsund krónur á mánuði, eða 264 þúsund krónur á ári. Þá skiptir engu hversu mikið einstaklingurinn skuldar eða hversu lág laun hans eru. Ekki er ljóst hversu mikil tekjutengingin verður, en í fréttum hefur verið rætt um skerðingarmörk við 203 þúsund krónur á mánuði. Miðað við það gæti þessi einstaklingur fengið enn minna en 22 þúsund krónur í húsnæðisbætur á mánuði, þar sem tekjur hans eru yfir þeim mörkum, þó að lágar séu.

Núverandi húsaleigubætur einstaklings eru að hámarki 216 þúsund krónur á ári, eða 18 þúsund krónur á mánuði og frítekjumark þeirra er 150 þúsund krónur á mánuði, sem er auðvitað fáránlegt. Það er vissulega þörf á því að hækka þessar upphæðir, en það á ekki að gera með því að lækka vaxtabætur skuldsettra heimila að sama skapi. Vinnuhópur ráðherra leggur að vísu til að kerfið verði innleitt á 3-4 árum, þar sem það gefi þeim sem fyrir breytingunum verða „möguleika á að bregðast við breyttum forsendum.“

Ekki veit ég hvernig velferðarráðherra eða vinnuhópurinn sjá fyrir sér að þau viðbrögð verði. Einstaklingurinn í yfirveðsetta húsnæðinu á litla möguleika á því að selja það og kaupa nýtt, þar sem hann á ekki lengur neitt fé handbært í útborgun. Er það stefna ríkisstjórnarinnar að allir skuldsettir húsnæðiseigendur fari í gjaldþrot og þaðan á leigumarkaðinn? Vandinn sem hrunið skapaði verður ekki leystur á þremur eða fjórum árum, sérstaklega ekki þar sem verðbólgan er enn langt yfir verðbólgumarkmiði og lánin halda áfram að hækka.

Veruleg lækkun vaxtabóta

Hugmyndir starfshóps velferðarráðherra um nýtt húsnæðisbótakerfi voru kynntar í dag. Velferðarráðherra sagði við það tilefni að hann vonaðist eftir „þverpólitískri samstöðu“ um tillögurnar. Mér finnst satt að segja ólíklegt að slík samstaða muni nást, þegar á það er litið að hugmyndirnar fela í sér verulega lækkun á vaxtabótum frá því sem verið hefur.

Yfirlýstur tilgangur vaxtabóta er að auðvelda fólki að eignast eigið húsnæði. Í raun má líta á vaxtabætur sem ákveðna niðurgreiðslu á kostnaði við vexti og verðbætur, sem er mun hærri hérlendis en víðast annars staðar vegna landlægrar verðbólgu og verðtryggingar. Þetta er niðurgreiðsla á hluta af kostnaðinum við það að vera með eigin mynt, sem reynst hefur óstöðug í gegnum tíðina.

Hámark vaxtabóta einstaklings í ár er 400 þúsund krónur, hámarks vaxtabætur hjá einstæðu foreldri eru 500 þúsund krónur og hámark vaxtabóta hjóna er 600 þúsund krónur. Til þess að fá fullar bætur þarf viðkomandi að vera með talsvert háar vaxtagreiðslur og eiga tiltölulega lítið í íbúðinni eða húsinu, auk þess sem bæturnar eru tekjutengdar. Til viðbótar við þetta hefur undanfarin tvö ár verið greidd sérstök vaxtaniðurgreiðsla sem er að hámarki 200 þúsund krónur fyrir einstakling og 300 þúsund krónur fyrir hjón og einstæða foreldra.

Vaxtabæturnar voru hækkaðar árið 2009 og sérstaka vaxtaniðurgreiðslan var siðan sett á tímabundið, hvort tveggja til þess að „styðja við heimilin í landinu“ eins og segir á vefsíðu fjármálaráðuneytisins. Í nýlegri frétt á heimasíðu ráðuneytisins, sem Oddný G. Harðardóttir, fjármálaráðherra, og Steingrímur J. Sigfússon, efnahags- og viðskiptaráðherra skrifuðu undir segir jafnframt að vaxtabætur og sérstök vaxtaniðurgreiðsla séu „hluti víðtækra aðgerða sem óumdeilanlega skipta máli og hafa hjálpað í glímunni við þann þungbæra vanda sem hrunið skóp skuldsettum heimilum. Þeirra glímu er engan veginn lokið og skuldsett heimili munu áfram þurfa á stuðningi að halda.“

Hugmyndir starfshóps um húsnæðisbætur fela í sér nærri 50% lækkun á hámarksbótum til skuldsettra húsnæðiseigenda, og enn meiri lækkun ef sérstaka vaxtaniðurgreiðslan er tekin með í reikninginn. Skyndilega virðist ekki lengur þörf á því að styðja við skuldsett heimili af sama krafti og áður. Það væri gaman að fá svör frá ofangreindum ráðherrum varðandi það, hvað hafi breyst á örfáum mánuðum. Telja þau að glímunni við þungbæran vanda hrunsins sé allt í einu lokið hjá skuldsettum heimilum?

Játningar Samfylkingarkonu

Ég er flokksbundin í Samfylkingunni. Hef verið það í bráðum tólf ár. Þar á undan var ég félagi í Samtökum um kvennalista og Kópavogslistanum. Mér finnst gaman að taka þátt í pólitískum umræðum, hvort sem það er á fundum, í vinahópi eða á netinu. Stundum fæ ég það framan i mig að það sé nú ekkert að marka neitt sem ég segi, af því ég er skráð í stjórnmálaflokk. Slíkum athugasemdum hefur fjölgað verulega eftir hrun.

Þegar ég fékk kosningaréttinn tók ég það mjög alvarlega. Í mínum fyrstu bæjarstjórnarkosningum ákvað ég að kjósa taktískt. Alþýðuflokkur og Alþýðubandalag voru í meirihluta sem ég vildi hafa áfram, svo ég kaus þann flokk sem tæpara stóð. Í fyrstu Alþingiskosningunum fór ég í gegnum þetta kerfisbundið og setti niður á blað þau stefnumál sem ég studdi. Síðan skoðaði ég kosningastefnuskrár flokkanna og kaus flokkinn sem studdi flest af mínum málum. Úr varð að ég kaus Samtök um kvennalista.

Mér datt samt ekki í hug að ganga í neinn flokk fyrr en ég kom heim úr háskólanámi í Bandaríkjunum. Ég vann þar tímabundið að loknu námi og kynntist þá því óöryggi að vera ekki sjúkratryggð í fyrsta sinn. Upphaflega gekk ég í stjórnmálaflokk til þess að reyna að hafa einhver áhrif á umhverfi mitt. Ég tók þátt í starfi ungliða sem vildu sameina vinstri flokkana, fyrst og fremst vegna þess að ég taldi að það væri besta leiðin til þess að sporna við aukinni einkavæðingu og markaðsvæðingu velferðarkerfisins. Ég tók líka þátt í stofnun Kópavogslistans, sem var tilraun til þess að brjóta á bak aftur áralanga setu hægri flokkanna í bæjarstjórn Kópavogs.

Að sumu leyti tókst ætlunarverkið með stofnun Samfylkingarinnar fyrir tólf árum, en að sumu leyti ekki. Hópur manna klauf sig út úr undirbúningsstarfinu og stofnaði Vinstri hreyfinguna - grænt framboð. Nú hefur VG klofnað aftur og einn fyrrum þingmaður flokksins leiðir nýtt framboð sem er að fá talsvert fylgi í skoðanakönnunum, hvað sem síðar verður. Einn fyrrum þingmaður Samfylkingarinnar og Framsóknarflokksins er síðan í forsvari fyrir annað nýtt framboð í samvinnu við Besta flokkinn, sem varð til úr engu og sigraði í síðustu borgarstjórnarkosningum. Mögulega verður sett nýtt met hvað fjölda framboða varðar í næstu alþingiskosningum.

Ég hef eignast nokkra góða vini í þessu pólitíska brölti mínu, fjöldann allan af kunningjum og einhverja viðhlæjendur líka eins og gengur. Ég verð mjög líklega ekki flokksbundin alla ævi. Þegar upplifunin er sú að áhrifin séu engin, er erfitt að sjá tilganginn í því að vera á skrá. Ég lofa því heldur ekki að kjósa alltaf sama flokkinn. Eins og er sé ég engan annan flokk sem ég get hugsað mér að kjósa, en það getur alltaf breyst. Ég mun halda áfram að mynda mér mínar eigin skoðanir á hlutunum hér eftir sem hingað til.